ADÜ Anatomi Ders Notları
ADÜ Anatomi Ders Notları
PDF Yazdır E-posta

Bu sayfayı paylaş

10.10.ENCEPHALON ve MENINGES  (Beyin ve Beyin zarları)

Beyin, vücudun kontrol merkezidir. Merkezi Sinir Sisteminin cavum cranii içinde yer alan bölümüdür. Embriyolojik gelişimi süresince transversal iki boğumlanma ile üç ana bölüme ayrılır. Bu üç bölümden önde ve arkada bulunanlar da transversal birer boğumlanma ile tekrar iki alt bölüme ayrılırlar.   Encephalon’un bölümlenmesi;

 

1. PROSENCEPHALON ( ÖN BEYİN )

1.1. Telencephalon ( Uç beyin, Son beyin )

1.2. Diencephalon ( Ara beyin )

2. MESENCEPHALON ( ORTA BEYİN )

3. RHOMBENCEPHALON ( YAMUK BEYİN )

3.1. Metencephalon ( Art beyin )

3.2. Myelencephalon ( İlik beyin )

Encephalon’un gelişim süreci yukarıdaki sıralamada sondan başa doğrudur ve en son gelişen kısım diğer kısımları kontrol eder. Pratikte; prosencephalon ve mesencephalon beyin (cerebrum), cerebellum ise beyincik olarak ifade edilir.

 

1. PROSENCEPHALON

1.1. Telencephalon ( Uç beyin ): Beynin en gelişmiş bölümüdür ve diğer beyin bölümlerini az ya da çok örter. Bu bölüme dahil olan oluşumlar şunlardır; Hemispheria cerebri ( hemisphaerium ), rhinencephalon, corpus callosum, fornix, corpus striatum ve ventriculus lateralis.

Hemispheria cerebri, bu oluşumlardan en fazla gelişmişi olup, diğer bazı beyin kısımlarını örten iki beyin yarım küresidir. Dıştan görülen dorsolateral yüzüne facies convexa cerebri denir.

Hemisferler, geride fissura taransversa cerebri denilen transversal bir yarıkla cerebellum’dan ayrılır.İki beyin hemisferini birbirinden ayıran mediandaki uzulamasına oluğa fissura longitudinalis cerebri denir. Fissura longitudinalis cerebri’ye falx cerebri, fissura transversa cerebri’ye tenterium cerebelli membraneceum girerek encephalon’un cavum cranii içinde tespitine yardım ederler. Hemisferlerin fissura longitudinalis cerebri’de karşı karşıya bulunan yüzlerine ise facies medialis cerebri denir. Hemisferlerin üzerinde bulunan oluklara sulci, bu olukların sınırlandırdığı kabartılara da gyri adı verilir.

Fissura longitudinalis cerebri’den iki beyin yarım küresi yanlara doğru çekilecek olursa, yarığın tabanında beyin hemisferlerini birbirine bağlayan beyaz renkli enlemesine bir oluşum, corpus callosum görülür. Hemisferlere bir kesit yapılıp, kesit yüzü incelendiğinde dışta substantia grisea, içte substantia alba görülür. Beynin substantia griseadan ooluşan ve çok sayıda motor merekezleri kapsayan bu kesimine cortex cerebri denir. Sulci ve gyri’lerin sayesinde crotex cerebri’nin yüzeyi oldukça genişlemiştir.

Equidae’de beyin yarım küreleri diğer türlere göre daha uzun, daha dar ve oval görünümdedir. Gyri ve sulci sayısı da daha fazladır. Ruminant’ta equidae’ye oranladaha kısa, geniş ve yüksektir.  Armut görünümündedir ve gyri ve sulci sayısı daha azdır. Köpek’te ırklara göre şekli değişir.

Rhinencephalon; beynin koku ile ilgili tüm oluŞumlarını kapsar.Bu oluşumlar, bulbus olfactorius, gyrus olfactorius’lar, trigonum olfactorium, lobus priformis, hippocampus( cornu ammonis), fornix ve septum telencephali

( pellicidum)’dir.

Bulbus olfactorius, hemisferlerin önünde yer alan ve fossa ethmoidalis içine yerleşmiş, içi boş, spatül şeklinde bir oluşumdur. Ventriculus bulbi olfactorii adı verilen boşluğa, ventriculus lateralis’in bir uzantısıdır. Regio olfactoria’daki hücrelerin neurit’leri( fila olfactoria) lamina cribrosa’daki deliklerden geçerek bulbus olfactorius’a gelir. Bulbus olfactorius geride pedunculus olfactorius ( gyrus olfactorius communis ) ile devam eder.

Pedunculus olfactorius; bulbus olfactorius’un hemen gerisinde, yaklaşık 1 cm kadar uzunluğunda, içi boş bir oluşumdur. Boşluğu ventriculus lateralis’in bir uzantısıdır. Pedunculus olfactorius, caudal yönde uzanan iki gyrus olafactorius’a ayrılır. Trigonum olfactorium’u lateralden sınırlandıran, gyrus olfactorius lateralis, medialden sınırlandıran ise gyrus olfactorius medialis adını alır. Gyrus olfactorius’lar substantia grisea’dan oluşmuşlardır. Ancak bunların ventral yüzleri ince bir substantia alba tabakası ile örtülü olduğundan ilgili gyrus’laerın ventral yüzleri tractus ( stria ) olfactorius communis, tractus( stria) olfactorius lateralis ve tractus (stria) olfactorius medialisolarak isimlendirilir. Gyrus olfactorius lateralis ile hemispherium arasındaki oluğa sulcus rhinalis denir.

Trigonum olfactorium; gyrus olfactorius lateralis, gyrus olfactorius medialis ve geride lamina perforata nasalis arasında kalan üçgen şeklindeki bölgedir.Lamina perforata nasalis, lobus piriformis ile trigonum olfactorium arasında kalan ve üzerinde çok sayıda damar delikleri bulunan oluşumlardır.

Lobus piriformis; Gyrus olfactorius lateralis ile curus cerebri arasında yer alan içi boş armut şeklinde bir oluşumdur. Boşluğu ventriculus lateralis’in curnu ventralis’ini oluşturur ve cornu ammonis (hippocampus) tarafından doldurulur. lobus priformis’i crus cerebri’den ayıran derin oluğa sulcus lateralis mesencephali denir.

Hippocampus ( cornu ammonis ); dorsal ucu ventriculus lateralis’in tabanının caudal’inde, ventral ucu ise lobus priformis’in boşluğuna sokulan bir oluşumdur. Her iki tarafın hippocampus’u birlikte bir koç boynuzunu andırdığından cornu ammonis olarak da isimlendirilmiştir. Hemisferlerin caudal uçları hafifçe kaldırıldığında thalamus opticus üzerine kalıplanan ventral yüzleri görülür. Kuduz kastalığının teşhisinde intrastoplasmik inklüzyon cisimciği (negri cisimciği)’nin arandığı oluşum olması bakımından önemlidir.

Fornix; corpus callosum ile septum telencephali (pellucidum)’nin ventral,inde bulunan substantia alba’dan oluŞmuŞ bir oluŞumdur. Ventral yüzü ventriculus tertius’a, nasodorsal yüzü ventriculus lateralis’e dönüktür.

Septum telencephali ( pellicidum ); her iki ventriculus lateralis’leri biribrinden ayıran median bir bölmedir. Koku yollarına ait secunder merkezler bulunur.

Corpus collosum; fissura longitudinalis cerebri’nin tabanında her iki hemisferi biribrine bağlayan ve substantia alba’dan aypılmış bir oluşumdur. Ventral yüzü ventriculus lateralis’in çatısını oluşturur. Bu oluşumu meydana getiren sinir iflerinin çoğu iki hemisferde bulunan aynı merkezleri biribirine bağlar ve iki beyin hemisferinin aynı zamanda çalışmasını sağlar.

Venticulus lateralis; beyin hemisferlerinin içinde, septum telencephali (pellucidum)’nin her iki tarafına yer alan iki boşluktur. Tabanında cranial olarak nucleus caudatus, caudal olarak hippocampus bulunur. İçinde plexus choreudeus ventriculus lateralis bulunur. For. interventriculare vasıtasıyla ventriculus tertius ile iştiraktedir. Septum pellucidum ile birbirinden ayrılan her iki ventriculuslateralis, for. interventriculare’ler ve ventriculus tertius aracılığıyla  indirekt olarak iştiraktedirler.

Corpus striatum; Nucleus lentiformis ve nucleus caudatus adındaki motor çekirdekleri içerir.

Nucleus lentiformis, capsula interna denilen bir substantia alba tabakasıyla nucleus caudatus’tan ayrılır ve onun nasoventral’inde substantia alba tabakası içinde gömülü olarak bulunur. Dışında yer alan bu tabakaya capsula externa denir. Nucleus caudatus, ventriculus lateralis’in tabanında cranial olarak bulunur. Nucleus caudatus bir takım liflerle nucleus lentiformis’e bağlanmıştır. Tüm oluşumlar kesitlerde çizgili bir görünüm oluşturduğundan corpus striatum (çizgili cisim) olarak isimlendirilmiştir.

1.2. Diencephalon (Ara beyin); Prosencephalon’un arka bölümüdür. Geride mesencephalon’a bağlanmıştır. Yalnız ventral kısmı serbest olup diğer kısımları hemisferlerle kaplanmıştır.Hypothalamus, thalamus, metathalamus ve epithalamus olmak üzere dört bölümde incelenir.

1.2.1.Hypotalamus; Corpus mamillare, tuber cinereum, hypophysus (glandula pituitaria), tractus opticus ve chiasma opticum’u kapsar.

Corpus mamillare, tuber cinereum’un hemen gerisinde, trigonum leminisci içinde median olarak bulunan bezelye şeklinde bir oluşumdur. Koku yolları ile ilgili çekirdekler bulunur.

Tuber cinereum, infundibilum’un diğer kısımlara göre hayli renkli görülen arka duvarıdır. Otonom sinir sisteminin çalışmasını düzenleyen yüksek merkezler bulunur.

Tuber cinereum’un önünde sağ ve sol n. opticus’un çaprazlaştığı chiasma opticum görülür. Bu çaprazlaŞmadan sonra görme sinirleri tractus opticus adını alarak corpus geniculatum laterale’ye giderler.

Hypophysis (glandula pituitaria), fossa hypophysialis’te duramater’in oluşturduğu bir kese içerisinde yer alan endokrin bir bezdir. Bu kese diaphragma sellae turcica denilen bir bölme ile cavum cranii’den ayrılır. Bu bölmenin ortasında bir delik bulunur. Bu delikten hypophysis’in sapı geçerek infundibulum’a bağlanır.İnfundibulum’un boşluğu ventriculus tertius ile iştirak halindedir.Hypophysis tüm endokrin bezlerin çalışmasını kontrol eder.

Thalamus; diencephalon’un dorsal ve en büyük kısmıdır. Telencephalon ile örtülü olduğundan dıştan görülmez. Önde nucleus caudatus, arkada tectum mesencephali ile sınırlanmıştır. Median kesitlerde, tectum mesencephali’nin önünde daire şeklinde bir yapı görülür. Bu yapı her iki tarafın thalamus’unun median hat üzerindeki birleşme yeri olan adhesio interthalamica’dır. Adhesio interthalamica’nın etrafında dar bir halka tarzında ventriculus tertius (üçüncü beyin kamarası) yer alır.Thalamus’un caudolateral köşesi üzerinde corpus geniculatum mediale adında bir çıkıntı bulunur. Bu iki çıkıntı birlikte metathalamus’u oluŞtururlar. Metathalamus içinde görme ile nucleuslar bulunur.

Ventriculus tertius’un rostrodorsal ksımında, bu boşluğun ventriculus lateralis’e birleştiren sağlı sollu iki delik, for. interventriculare yer alır. Bu delikler aralarında doğrudan bir bağlantı olmayan, her iki tarafın ventriculus  lateralis’ini ventriculus tertius üzerinde indirekt olarak iştirakte bulundurur. Plexus choreudeus ventriculi lateralis’ler yine bu delikler vasıtasıyla plexus choreudeus ventriculi tertii’ye geçerler.

Corpus pineale (epiphysis cerebri); Tectum mesencephali’nin colliculus rostralis’leri arasında bulunan, buğday tanesi şeklinde oluşumdur. Hemisferlerin caudal kesimleri yukarıya, cerebellumgeriye doğru çekildiğinde görülebilir. Cinsiyet hormonlarının oluşumunu frenleyici etkiye sahip endokrin bir bez olduğu bilinmektedir. Ayrıca kuşların yön tayininde etkili olduğu ileri sürülmektedir.

2.  MESENCEPHALON (ORTA BEYİN): Üç bölümde  incelenir. Bunlar  crus (pedenculus) cerebri, tegmentum mesencephali ve tectum mesencephali’dir. İlk ikisi aquaductus mesencephali’nin ventralinde, sonuncusu dorsalinde bulunur.

Crura cerebri ; beynin basal yüzünde, pons’un nasalinde lobus priformis’lerin medialinde ve tractus opticus’ların gerisinde yer alan iki crus (pedunculus) cerebri’den oluşur. İki crus cerebri öne doğru birbirinden ayrılır ve aralarında trigonum intrcrurale (interpedinculare) denilen üçgen şeklinde bir aralık bırakırlar. Bu üçgenin içinde diencephalon’a ait olan oluşumlardan corpus mamillare, tuber cinereum, hypophysis cerebri ve tarctus opticus ‘lar yer alır. Crus cerebri’lerin ventral yüzünün ortasından III. çift beyin siniri olan n. occulomotorius çıkar. Crura cerebri, cortical merkezlerden daha aşağı merkezlere giden myelinli sinir liflerinin oluşturduğu kordondur.

Tegmentum mesencephali; crura cerebri ile tectum mesencephali arasında kalan bölümdür.

Tectum mesencephali (corpora quadrigemina); hemisferlerin caudal uçları ile cerebellum tarafından örtülmüŞ dört adet yumrudan ibarettir. Simetrik ve paramedian olarak bulunan bu yumrulardan öndekilerine colliculi rostrales, geridekilere colliculi caudales denir. Colliculi rostrales görme reflex merkezi, colliculi caudales ise iŞitme reflex merkezi olarak görev yaparlar. Colliculus caudales’in hemen gerisinden IV. çift beyin siniri olan n. trochlearis çıkar.

Mesencephalon’da ventriculus tertius’u ventriculus quartus’a birleŞtiren bir kanal olan aquaductus mesencephali bulunur.

 

3. RHOMBENCEPHALON ( YAMUK BEYİN ):

Metencephalon ( art beyin ); Pons, cerebellum ve V. çift beyin siniri olan n. trigeminus

Pons: Medulla oblangata ve crura cerebri arsında, trasversal bir kabartı halinde bulunur. Ventral yüzünün tam ortasında sulcus basillaris adı verilen bir oluk vardır. Bu olukta beynin beslenmesişne aktılan a. basilaris seyreder. Pons’un ventral yüzünün lateral kısımlarından V. çift beyin siniri olan n. trigeminus çıkar. Pons denge ile ilgili çekirdekleri kapsar.

Cerebellum (beyincik) : Beyin hemisferlerinin gerisinde ve ondan fissura transversa cerebri ile ayrımış olarak bulunan, rhombencephalon’un dorsal ve en büyük parçasıdır.Pons ve medulla oblangata’nın dorsalinde yer alır. Adı geçen oluşumlarla cerebellum arasında ventriculus quartus yer alır.

Cerbellum’un dorsalinde, median olarak önden arkaya doğru uzana kabartıya  vermis adı verilir.Vermis’in iki yanında bulunan beyincik lobları, lobi laterales cerebelli adını alırlar.Cerebellum’un dış yüzü transversal seyreden ve oldukçe derin olan çok sayıda yarıkla (sulci cerebelli), çok sayıda folia cerebelli’ye ayrılmıştır. Folia cerebelli beyindeki gyri’lerin karşılığıdır. Gyri ve sulci cerebelli cortex cerebelli’nin yüzeyini genişletirler.

Cerebelum’a median bir kesit yapılıp incelendiğinde içte substantia alba, dışta substantia grisea görülür. Substantia alba cerebellum’un ortasında bir yumru görünümündeki kısmı corpus medullare, substantia grisea içine doğru yaptığı uzantılara laminae albae denir. Bu iki oluşum birlikte bir ağaç görünümünde olduklarından arbor vitae cerebelli (hayat ağacı) adını almışlardır. Cerebellum’un dış yüzünü örten substantia grisea  (cortex cerebelli) sulci ve laminae albae arsında sokularak, cortical yüzeyin genişlemesini sağlar.

Myelencephalon (ilik beyin); Medulla oblangata, ventriculus quartus, VI.- XII. çit beyin sinirleri olan n. abducens ve n. hypoglossus

Medulla oblangata: Pons ve medulla spinalis arasında yer alır. Medulla spinalis ile for. magnum hizasında sınırsız olarak birleşir.Soğana benzediği için bulbus (soğanilik, omurilik soğanı) adını da alır. Ventral yüzünde median olarak seyreden ve geride medulla spinalis’in aynı isimli oluğu ile devam eden sığ oluk, fissura mediana ventralis’tir. Bu oluğun yan taraflarında sulcus lateralis ventarlis denilen sığ iki oluk daha görülür. Sulcus lateralis ventarlis’ler ile fissura mediana ventralis arasında yer alan ve geriye doğru gititkçe incelen birer uzun kabartı vardır. Pyramis medulla oblangata denilen bu kabartılar, cortex cerebri’den medulla spinalis’e doğru giden tractus corticospinalsi’in lifleri tarafından şekillendirilmişlerdir. Medulla oblangata’nın ventral yüzünde ve pons’un hemen caudalinde transversal birer kabartı daha görülür.Bu kabartılarada corpus trapezoideum denir.Bunun lateral kısımlarından VII. ve VII. çift beyin sinirleri olan n. facialis ve n. vestibulocochlearis çıkar.

Medulla oblangata’nın dorsal yüzü çukurdur ve fossa rhombeidea adını alır. Burası ventriculus quartus’un tabanını oluşturur. Dorsal yüzünde median olarak uzanan bir oluk görülür.  Sulcus medianus dorsalis denilen bu oluk geride medulla spinalis’in aynı isimli oluğu ile devam eder.  Medulla oblangata ile cerebellum arasunda görülen ağ benzeri damardan zengin oluşum plexus choreudeus ventriculi quarti’dir. Medulla oblangata’nın ventral ve lateral yüzlerinden   VII. den XII. ye   kadar olan beyin sinirleri çıkar.

Pons ve medulla oblangata’da afferent, efferent ve reflex yollar olmak üzere üç grup yol bulunur. Fizyolojik olarak bu yollar medulla oblangata ve pons’ta bulunan merkezleri birbirlerine ve diğer sinir organlarına bağlarlar.

Ventriculus quartus: Medulla oblangata ve pons ile cerebellum arasında yer alan boşluktur. Önde aquaductus mesencephali vasıtasıyla ventriculus tertius ile, geride canalis centralis ile ilişkidedir.

Liquor cerebrospinalis

Beyin-Omurilik Sıvısı da denilen Liquor cerebrospinalis plexus choreideus’lardan salınır. Büyük bir bölümü ventriculus lateralis’lerdeki, plexus choreudeus ventriculi lateralis’ler tarafından salgılanır. For. interventriculare yolu ile ventriculus tertius’a geçer. Buradan, aquaductus mesencephali yolu ile ventriculus quartus’a geçer. Buradan ise, medulla spinalis’in canalis centralis’ine ve apertura laterales ventriculi quarti ve apertura mediana ventriculi quarti (carnivor) yolları ile cavum subarachnoidale’ye geçer ve buradan da sinus venorum’lara giren villi-granulotines arachnoidale’ler vasıtasıyla kana karışır. Normal durumda salgılana ve resorbe olan miktar eşittir ve liquor cerebrospinalis miktarı ve basıncı sabittir.

Liquor cerebrospinalis, merkezi sinir sistemi için mekanik bir koruyucudur, ayrıca beyinde arterial ve venöz damar sistemleri arasındaki hidrostatik basıncı dengeler ve metabolizmada görev alır. Pratikte spatium interarcuale atlantooccipitalis ve spatium interarcuale lumbosacrale’den girilerek liquor cerebrosipinalis alınabilir.

ÜYE GİRİŞ FORMU

M.Kemal ATATÜRK

Ziyaretçi Sayacı

Bugün154
Dün223
Hafta1050
Ay5239
Hepsi75517

(C) Fliesenstadt

KİMLER ÇEVİRİMİÇİ

Şu anda 8 ziyaretçi çevrimiçi